Orishas
Orishas, opgericht in Havana eind jaren negentig in het kielzog van de groep Amenaza, ontwikkelde een Cubaanse rap gevoed door Latijnse hiphop, son, rumba, guajira en verwijzingen naar de Afro‑Cubaanse cultuur. Het project kreeg internationale vorm toen Yotuel Romero, Roldán González, Ruzzo Medina en aanvankelijk Flaco‑Pro zich in Europa vestigden en in Parijs tekenden — een beslissende stap in een Cubaanse scene waar productiemiddelen destijds beperkt waren. Orishas onderscheidde zich snel door een schrijfstijl die balanceerde tussen sociale kroniek, diasporische identiteit en muzikale herinnering, met een duidelijk gebruik van gezongen refreinen en arrangementen ontleend aan de tradities van het eiland. Deze esthetiek is al te horen op A Lo Cubano (2000), en later op Emigrante (2002), El Kilo (2005) en Cosita Buena (2008). Na een onderbreking kwam Orishas in 2016 weer bij elkaar en bracht in 2018 Gourmet uit. In hun loopbaan tussen Cuba, Frankrijk, Spanje en Italië traden Orishas op in Europa en Latijns‑Amerika en gingen ze talrijke samenwerkingen aan met andere artiesten uit het stedelijke muziekveld, onder meer met Calle 13 op het nummer “Pa’l Norte” (2007).